Nut of Niet? Deel 1: Zomervakantie

Nuttig of nutteloos

Ik heb zomervakantie. Dat brengt mijn beroep nu eenmaal met zich mee. Het leraarschap houdt in dat je, in ieder geval zes weken per jaar, op pauze staat. Eigenlijk langer, als je alle schoolvakanties meerekent. Maar laten we eerlijk zijn: voor de fanatiekelingen, de onrustige geesten, de eindeloos draaiende motoren, zijn die overige vrije weken vooral veredelde lesvrije periodes.

Voor een onrustige geest in het kwadraat, in casu mijzelf, is de zomervakantie niet anders dan alle andere schoolvakanties. Ik vind het moeilijk. Ik kan mezelf namelijk onmogelijk verplicht op pauze zetten. Het voelt tegennatuurlijk. Nou, dan: maak jezelf iedere dag moe. Ga sporten. Ga een lange wandelvakantie houden. Onderneem dingen. Doe waar je tijdens zo’n schooljaar niet aan toekomt. Haal stemacteerklussen binnen voor je startende bedrijf. Maak een leeslijst en houd je eraan. Ruim je huis van onder tot boven op. Allemaal bevelen die ik me mezelf iedere dag hoor geven. Want, tjongejonge: de tijd van lamlullen en luieren is nu toch wel eens een keer voorbij. Toch?

Ware het niet dat lichaam en geest elkaar tegenspreken. Gelukkig is er ook nog een lichaam, dat aangeeft dat het die zomervakantie wel degelijk hard nodig heeft om op te laden. En gelukkig leer ik steeds beter naar dat lichaam te luisteren. Maar dat wil niet zeggen dat dat makkelijk is. Luisteren naar je lichaam, het lijkt wel een ambacht. Het is een ambacht. En een ambacht valt niet van de ene op de andere dag onder de knie te krijgen.

Dat brengt me op een ander punt. Alle bovengenoemde bevelen aan mijzelf hebben één ding gemeen: ze zijn gericht op nut. ‘Nut’. Eigenlijk een gek woord. Met een beetje fantasie komt er een denkbeeldige streek die aan Friesland grenst in me op, waar ‘nut’ zo veel betekent als ‘niet’. Ik hoor de plaatselijke bevolking al zeggen: ‘Do hast nut oan’ ofwel ‘Dat hoef je niet te doen’. De werkelijkheid is harder: de Friezen bedienen zich niet van het zachtklinkende ‘nut’, maar zeggen toch echt ‘net’ (‘het ken net’, herinnert u zich die reclame nog?).

Svend Brinkmann, de Deense hoogleraar psychologie, die met zijn antizelfhulpboek Stå fast (2014) – in Nederland vertaald als Standvastig (2015) – aardig wat stof heeft doen opwaaien,  geeft in zijn meer recente publicatie Standpunten. Wat we van de grote filosofen kunnen leren (2017) een interessante benadering van het begrip ‘nut’. Vandaag de dag zijn we er sterk op gericht om alles wat we doen, als instrument te zien: alles wat we doen, moet ergens toe leiden, moet ‘nut’ hebben. Het gaat meer om het middel dan om het doel. We doen dingen vaak niet meer om de dingen zelf, maar om wat ermee te bereiken zou zijn: persoonlijke ontwikkeling, geld, roem, status, een goed gevoel over jezelf. Brinkmann pleit juist voor het ambacht om het ambacht: word goed in wat je doet omwille van het ambacht zelf. Intrinsieke waarde en zingeving zit in het ambacht zelf, niet in het zogenaamde ‘nut’ of ‘hogere doel’ ervan.

Het mag geen verrassing heten dat ik me gemakkelijk laat meeslepen door die instrumentalisering. En ik ben er niet gelukkig mee, want ik raak erdoor verwijderd van mijn eigen waarden. Hoe verleidelijk het in deze tijd ook is om te denken in termen van nut, snelheid, geld, succes en persoonlijke groei: het is niet wie ik ben en wil zijn. Ik geef les omdat ik van het onderwijsambacht houd. Ik ben gaan stemacteren omdat ik van verhalen vertellen houd. In die zin is het jammer dat ik er nog niet zo goed in ben om iets ‘gewoon leuk’ te vinden zonder er een bepaald ‘nut’ achter te zoeken.

Maar goed, daar is het zomervakantie voor.

2 gedachtes over “Nut of Niet? Deel 1: Zomervakantie

  1. Herkenbaar Tim!

    Ik had mezelf de eerste drie weken verplicht ‘vrij’ gegeven van school – de tweede helft van de vakantie zou ik dan langzaam met voorbereiden beginnen. Maar… die tweede helft is ingegaan en ik heb nog geen zin erin gehad, leukere (vaak heerlijk ‘nutteloze’) dingen te doen gehad en dus nog niets voor school gedaan. Blijkbaar ben ik er nog niet aan toe.

    De kunst is natuurlijk om mezelf dit niet te gaan aanrekenen als het eind van de vakantie in zicht komt en ik minder heb gedaan dan gepland 😉

    Liked by 1 persoon

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s